CHECK OUR AGENCY For all your social storytelling needs

Scenarist Raf Njotea over zijn blik op racisme en ‘colourism’

We leven in een maatschappij van uitersten, of zo lijkt het toch in de media. In plaats van elkaar te willen overstemmen, luisteren we bij Chase naar verhalen van mensen. Deze keer gaan we op zoek naar ervaringen van mensen met een bruine of zwarte huidskleur. Hoe is het om op te groeien en vandaag te leven in Vlaanderen als je een niet-blanke huidskleur hebt? En hoe speelt racisme en colourism, discriminatie op basis van je huidskleur (licht/donker), daar een rol in?

Artikel door Nadia Hanssens, beeld door Tim Vashchyshyn. Dit interview werd mede mogelijk gemaakt met de steun van het Vlaams Journalistiek Fonds.

Ieders ervaring is anders, maar daarom niet meer of minder waard. Als we elkaar beter begrijpen, kunnen we pas echt verder werken aan een samenleving waar iedereen zich thuis voelt. In het eerste verhaal maakten we kennis met Ama Kissi, een doctor in de psychologie uit Gent, met roots in Ghana. In dit verhaal maken we kennis met Raf Njotea, een scenarist uit Antwerpen met Vlaams-Nigeriaanse roots. Bekijk het video-interview of lees de uitgeschreven tekst hieronder.

RAF, HOE WAS HET VOOR JOU OM OP TE GROEIEN IN DE KEMPEN ALS IEMAND MET EEN GEMENGDE ACHTERGROND?

Raf Njotea: "Er waren heel erg weinig gekleurde mensen in de gemeente waar ik ben opgegroeid. Mijn twee broers, ik en mijn vader waren misschien zelfs de enige. We zijn heel erg Vlaams opgevoed en werden overal heel goed geaccepteerd. We waren populair op school, hadden heel veel vrienden. Het feit dat we met drie jongens waren hielp misschien wel. Ik heb alleszins nooit echt slechte ervaringen gehad door mijn huidskleur. Voor mijn vader was dat denk ik wel moeilijker, hij heeft zich vaak wel een buitenstaander gevoeld."

ZIJN ER DAN GEEN MOMENTEN WAARVAN JE ACHTERAF BEKEKEN DENKT DAT DIE MISSCHIEN ANDERS ZOUDEN GELOPEN ZIJN ALS JE BLANK WAS?

Raf Njotea: "Er is wel één voorval dat me is bijgebleven. Toen ik een studiekeuze moest maken voor de middelbare school raadde het PMS (nu CLB, nvdr) me aan om de richting Moderne te kiezen. Terwijl ik heel erg goede punten had en heel graag studeerde. Mij maakte dat toen allemaal niet veel uit, ik stond er zelf niet zo bij stil. Het was mijn moeder die toen zei dat ik toch academisch potentieel had en beter Latijnse kon kiezen. Ik ben heel blij dat ik die richting gevolgd heb. Grieks was uiteindelijk mijn lievelingsvak op school en ik hou nog steeds heel erg van talen."

DAT HOOR JE WEL VAKER VAN MENSEN MET EEN NIET-BLANKE HUIDSKLEUR.

Raf Njotea: "Ja, raar hé. Ik vraag me dan af of mensen ervan uitgaan dat je thuissituatie niet stimulerend genoeg is of zo? Denken ze dat ouders met een migratieachtergrond niet zo betrokken zijn? Waarom kijken ze niet gewoon naar je punten op school? Dat hoor je nog steeds vaak van mensen met een kleurtje. Dat moet dringend veranderen."

Scenarist Raf Njotea over zijn blik op racisme en colourism
Raf Njotea - beeld door Tim Vashchyshyn

HEB JE IN DE MIDDELBARE SCHOOL RACISME ERVAREN?

Raf Njotea: "Ik ging naar een zeer witte school, een beetje een elitaire omgeving, waar ik één van de enige personen van kleur was. Ik kan me echt niets herinneren dat ik als bewust of onbewust raciaal gemotiveerd gedrag kan bestempelen. Dit wat betreft het schoolbeleid of de leraren, niet als het over andere leerlingen gaat. Door hen ben ik wel degelijk een aantal keer door uitgescholden.

Mijn jongere broer heeft wel een keer wat meegemaakt met het schoolbeleid. Ik droeg mijn haar altijd kort, maar mijn broer liet het een keer groeien tot een afro en hij kreeg daar commentaar op van leerkrachten. Hij moest uiteindelijk zelfs op gesprek bij de onderdirecteur. Hij kreeg dan te horen dat zijn kapsel ervoor zorgde dat de leerlingen achter hem het bord niet konden zien en dat soort dingen. Het jaar nadien is in het schoolreglement opgenomen dat ‘extravagante kapsels’ niet toegelaten zijn. Ik weet niet of dat er nu zo nog in staat, maar dat was wel een rechtstreeks gevolg van mijn broer zijn afro."

ZO WORDT ‘HAAR’ ECHT WEL TOT EEN ISSUE GEMAAKT. HEB JIJ OOIT ZELF OOIT STATEMENTS GEMAAKT MET JE HAAR?

Raf Njotea: "Sowieso is er een groot verschil tussen mannen en vrouwen op dat vlak, denk ik. Bovendien is mijn moeder blank, en had zij toch een andere aanpak op dat vlak dan je ziet bij zwarte moeders. Mijn vader was er niet mee bezig. We waren met drie broers, het was gewoon niet echt een ding om met uiterlijk bezig te zijn bij ons. Ik heb wel ooit eens mijn haar laten relaxen bij een Afrikaanse kapper, zonder eigenlijk bewust te zijn van wat dat betekende. Maar nadien heb ik mijn haar eigenlijk nooit meer steil laten maken. Mijn broer heeft een wel een keer cornrows gehad, voor één zomer of zo.

Wij waren daar helemaal niet bewust mee bezig. Mijn moeder knipte ons haar in het begin met de schaar en later deden we dat zelf met de tondeuse. Mijn haar was niet iets waar ik mijn identiteit bewust mee probeerde te bevestigen. Nu is dat wel meer het geval, omdat ik vind dat mijn kapsel nu gewoon veel meer bij mij past. Ik zie mijn haar nu echt wel als deel van mijn persoonlijkheid. Ik vind mijn afro heel toegankelijk, iets zachter, dan een kortgeschoren kopje. Ik ga wel naar een Afrikaanse kapper in Antwerpen omdat ik me iets veiliger voel met mijn afro in hun handen (lacht). Mijn roots willen manifesteren met mijn haar, Black pride of mijn Afrikaanse roots vieren kwam nooit echt in mij op."

BEN JE DAN NOOIT OP ZOEK GEGAAN NAAR JE NIGERIAANSE ROOTS? HAD JE DAAR NIETS MEE?

Raf Njotea: "Nee, ik heb nooit de behoefte gehad om echt actief op zoek te gaan naar mijn roots, maar ik heb ze ook nooit bewust weggeduwd. Het culturele aspect van mijn Nigeriaanse achtergrond heb ik niet echt meegekregen van mijn vader, hij was altijd wat meer op de achtergrond. Ik had ook nooit zo’n moment voor de spiegel waarop ik dacht ‘ik wou dat ik blank was’. Bij sommigen is dat wel anders. Ik voelde mij goed, ik voelde me geaccepteerd zoals ik was.

Zo’n soort roots-reis naar Nigeria is niets voor mij, maar ik ben nu wel op een moment dat ik meer interesse begin te krijgen voor dat deel van mijn familie. Omdat mijn vader niet zo lang geleden even in het ziekenhuis is beland, loopt het contact met mijn Nigeriaanse familie nu via mij dus die band is er wel. Maar daar blijft het momenteel wel bij, ik zou er niet per se naar op reis gaan of zo. Tenzij ik met mijn vader zou meegaan.

Het feit dat mijn broers en ik echt een goeie, gelukkige jeugd gehad hebben samen heeft me denk ik erg geholpen in mijn leven. We waren altijd met drie en kwamen goed overeen, samen sterk. Daardoor heb ik nooit echt issues met mijn identiteit gehad, daar ben ik eigenlijk heel dankbaar voor. Als dat anders was gelopen was ik zeker een heel ander persoon was geweest. "

Scenarist Raf Njotea over zijn blik op racisme en 'colourism'
Raf Njotea - beeld door Tim Vashchyshyn

JE BENT WIE JE BENT, EN JE BEWEEGT JEZELF IN EEN OVERWEGEND BLANKE MAATSCHAPPIJ. MERK JE VANDAAG SOMS NOG VERSCHILLEN IN DE MANIER WAAROP MENSEN JE PERCIPIËREN TEGENOVER BLANKE MENSEN?

Raf Njotea: "(denkt) Ja, ik heb zeker wel al meer dan een paar keer meegemaakt dat mensen ervan uitgaan dat ik geen Nederlands spreek. Dat is wel iets dat vaak terugkomt, hoewel het de laatste tijd wel minder voorvalt naar mijn aanvoelen. En dan de klassieker, als het ’s avonds wat donkerder wordt en ik al wandelend iemand moet kruisen, dat die dan de straat oversteekt voor we elkaar voorbij komen. Je weet natuurlijk nooit of dat te maken heeft met het feit dat je iets uitstraalt dat zogezegd gevaar inhoudt maar ja… Dat valt me toch op. Het zijn dat soort kleine dingen die ik tegenkom, maar verder eigenlijk geen grote gevallen van discriminatie bijvoorbeeld qua werk zoeken en op de woningmarkt of zo.

In elk geval vind ik dat ik heel veel kansen krijg. Dat was bij mijn vader wel wat anders, maar vooral vroeger, dat waren andere tijden. Hij vertelde wel eens over racistische uitspraken tegenover hem op zijn werk en zo. Maar dat kan je moeilijk vergelijken vind ik. Ik herinner mij wel iets van vroeger dat ik altijd heel raar vond: wij woonden op de baan waar je ons dorp binnenreed. Om één of andere reden had héél het dorp het altijd gezien als mijn vader in de tuin aan het werken was. De volgende dag waren er altijd andere kinderen die me kwamen zeggen “ah ons moemoe heeft je papa zien werken in de gracht” alsof dat iets speciaals was. Ja, hij was de enige zwarte man daar en er werd over gepraat. Niet per se negatief, maar het viel iedereen wel op. Dat blijft me bij."

JOUW PERSOONLIJKE ERVARINGEN MET RACISME WAREN DUS VRIJ SCHAARS?

Raf Njotea: "Ja, maar omdat ik heel wit ben opgevoed heb ik op dat vlak wel heel veel blinde vlekken en daar ben ik me wel van bewust. Micro-agressies vallen mij gewoon meestal niet op. Als bijvoorbeeld iemand aan mijn haar wil komen zonder dat te vragen vind ik dat vooral heel erg onbeschoft maar verder denk ik daar niets bij. Dat vind ik eigenlijk niet zo erg. Ik vraag dan wel of ik dan aan hun haar ook mag komen. Als je anders bent opgegroeid vind ik het heel normaal en terecht dat dat soort dingen je echt stoort, maar voor mij persoonlijk is dat nooit een probleem geweest. Ik betrap me er zelfs op dat ik zélf van die vooroordelen heb, dat bijvoorbeeld iemand die zwart is misschien geen Nederlands zal spreken. En ik werk er wel aan om die stereotypen tegen te gaan."

HEEFT JOUW KLEUR EEN INVLOED OP HOE MENSEN JOUW (HOMO)SEKSUALITEIT PERCIPIËREN?

Raf Njotea: "Ja, sommigen hebben zeker een bepaald beeld van zwarte mensen op dat vlak. Dat ze stoer zijn, wild zouden zijn in bed bijvoorbeeld. Op Grindr gaan ook heel veel mensen er van uit dat ik dominant ben in bed, wat niet per se zo is. Onlangs ben ik met een aantal blanke, hetero vrienden naar de Amsterdam Pride geweest. Daar merkte één van hen op dat hij verrast was om daar zo veel zwarte mensen te zien, mannen waarvan hij in een andere context misschien zou schrikken als hij ze tegenkwam.

Het was voor hem raar om die mannen dan hand in hand te zien lopen met hun vriend of in strakke leggings te zien dansen op een van die paradeboten. Dat zijn stereotypen van kleur en mannelijkheid tegelijk, je wordt als donkere persoon blijkbaar veel moeilijker geassocieerd met gay zijn. Soms zeggen mensen dat ook tegen mij als ‘compliment’: “je ziet er niet homo uit”. Maar ik vraag me dan altijd af wat ik daarmee moet, is dat wel een compliment? Daar stel ik me toch vragen bij."

JE WERKT ZELF IN MEDIA, DUS JE KENT HET WEL EEN BEETJE. VOND JIJ HET NOOIT RAAR DAT ER ZO WEINIG ZWARTE OF BRUINE MENSEN TE ZIEN WAREN IN MEDIA?

Toen ik jonger was had ik eigenlijk geen echte idolen of mensen waar ik naar opkeek, maar ik weet wel dat er echt weinig rolmodellen waren. Nu is dat wel anders voor mij en als ik er zo over nadenk, zijn de mensen waarnaar ik nu naar opkijk in die zin inderdaad mensen waarmee ik deels een fysieke gelijkenis mee deel. Mensen als Kendrick Lamar, Beyoncé, Barack Obama,… vind ik heel inspirerend. Ik vind het wel heel goed dat er nu ook in de Vlaamse media stilaan wel meer kleur te zien is en dat er een shift bezig is. Maar je ziet wel dat dat vooral over bruine mensen gaat. De voorbeelden van schermgezichten die donkerder zijn, zijn nog op één hand te tellen. Daar denk ik dat we nog echt veel vooruitgang te boeken hebben.

Scenarist Raf Njotea over zijn blik op racisme en 'colourism'
Raf Njotea - beeld door Tim Vashchyshyn

SPEELT COLOURISM, WAARBIJ JE HUIDTINT BEPAALT HOE JE BEKEKEN WORDT, DAAR EEN GROTE ROL? HOE LICHTER JE BENT HOE MOOIER JE BEVONDEN WORDT. HEB JIJ DAAR AL IETS VAN GEMERKT?

Colourism is iets dat veel sterker speelt bij meisjes dan bij jongens, denk ik. Je haar relaxen, skin bleaching, al dat soort dingen zijn zaken die jongens minder snel gaan doen. Binnen zwarte gemeenschappen heb ik zeker wel al opgemerkt dat colourism een rol speelt, en dat jongens daar veel minder op afgerekend worden. Meisjes worden sowieso al veel vaker beoordeeld op hun uiterlijk, en dan speelt de lichtheid van je huid echt wel mee heb ik de indruk. Dat is iets waar ik zelf niet rechtstreeks mee in contact kwam.

Op vlak van colourism zit ik zelf wel in een gemakkelijkere positie omdat ik lichter ben, dan wordt je huidskleur gezien als een soort van added value bijna. Ook in de gay scene word ik als aantrekkelijker gezien, mensen zoeken dan iemand ‘zwart’ maar eigenlijk bedoelen ze mijn tint. Iemand met een donkerdere huid is dan weer te zwart. Mijn kleur wordt vaker becomplimenteerd, bruin is ‘in’ op een manier. Zwarte mensen worden nog steeds met stereotypen bekeken die voorhistorisch zijn. Belachelijke vooroordelen als ‘zwarte mensen zijn lui’ of ‘zwarte mensen zijn vies’ bestaan echt nog. En door colourism heb ik het "geluk" of het privilege dat ik daar niet mee hoef te dealen.

Wil jij jouw ervaring met colourism of racisme delen? Contacteer Nadia via e-mail of via Instagram.



All new articles