CHECK OUR AGENCY For all your social storytelling needs

Ik ga vrijwilligerswerk doen in Afrika en ik neem mee: mijn smartphone en mijn selfiestick.

Elk jaar reizen er tienduizenden vrijwilligers af naar Afrika. Ze helpen er in weeshuizen, bouwen mee een school op of geven Engelse les. Deze bezoeken kunnen goed bedoeld zijn, maar de lokale bevolking help je er niet altijd mee vooruit. Daarbovenop kunnen je altruïstische motieven ook in vraag worden gesteld wanneer je op sociale media te veel foto’s post van dit vrijwilligerswerk.

Written by Bregje Iding as an assignment for Hogeschool PXL, pictures by Unsplash

Vrijwilligerswerk lijkt een nobele zaak. Jongeren doen het dan ook steeds vaker. Ze willen graag reizen voor of na hun hogere studies, maar willen ook iets betekenen voor de wereld. Ze komen dan terecht op websites die hen het volledige pakket aanbieden: een wereldreis met een vleugje idealisme. In dat pakket zitten dan vliegtuigtickets, eten en drinken, een accommodatie en een goed doel inbegrepen. De kostprijs van zo’n reis bedraagt voor twee weken tussen de 1000 en 2000 euro.

Veel van deze jongeren zijn zich echter niet bewust van de corruptie van enkele van deze organisaties. Steeds vaker komen verhalen over de andere kant van de medaille van vrijwilligerswerk naar boven. Zo lanceerde Unicef in 2018 een campagne genaamd #stopweeshuistoerisme, waarmee ze de wereldwijde problematiek rondom weeshuizen wilden aankaarten. Met deze campagne waarschuwen ze vrijwilligers die in weeshuizen willen gaan werken voor de gevaren van deze industrie. Mensen die zich opgeven om er te gaan werken zijn zich vaak niet bewust van de toxische vicieuze cirkel die ze faciliteren.

UITBUITING

Schrijfster JK Rowling, die ook voorzitter is van kinderrechtenorganisatie Lumos, probeert mensen bewust te maken van de gevaren van weeshuistoerisme met de campagne #HelpingNotHelping. Volgens haar gebeurt het regelmatig dat kinderen bij hun ouders weggehaald worden om deze weeshuizen te vullen en faciliteert weeshuistoerisme kinderhandel. ‘Ondanks de beste bedoelingen, is het zo dat het bezoeken van en het werken in weeshuizen een industrie in stand houdt die kinderen van hun ouders scheidt en ze gevoelig maakt voor verwaarlozing en misbruik’, zei Rowling in een interview met Luc Beernaert, verschenen in Het Laatste Nieuws.

Zonder het te beseffen dragen vrijwilligers soms bij aan de uitbuiting van kinderen. Kinderen zonder ouders hechten zich namelijk veel sneller aan iemand die voor hen wil zorgen. Het constante komen en gaan van vrijwilligers leidt tot teleurstelling, is slecht voor de ontwikkeling van een kind en kan voor levenslange verlatingsangst en onzekerheid zorgen. Uit onderzoek van Better Care Network blijkt dat van de 134 miljoen weeskinderen in weeshuizen, bij bijna 80% nog één of zelfs beide ouders in leven zijn.

Volgens Unicef zijn weeshuizen pas opgestart sinds de kolonisatie van Afrika. Tot die tijd werden weeskinderen opgevangen door de gemeenschap. De kolonisten vonden dat weeskinderen beter van buitenaf werden opgevangen. Het is dus een fabel dat weeshuizen deel uitmaken van de problematiek in “ontwikkelingslanden”. Het Westen heeft het daartoe gemaakt.

Picture by Jordan Opel - Unsplash

GOED VOOR JE CV

Onderzoeker aan de universiteit van Radboud, Lau Schulpen is gespecialiseerd in de rol van particuliere initiatieven in economisch minder welstellende landen. Ook hij kijkt met een kritisch oog naar vrijwilligerswerk. ‘Vrijwilligerswerk in een arm land is natuurlijk dè manier om je facebookvrienden te tonen dat je welvarend bent. Het staat dan ook erg goed op je c.v.’, legt Schulpens uit.

‘Vrijwilligerswerk is de ideale manier om je facebookvrienden en Instagramvolgers te laten zien dat je deugt als mens’, Lau Schulpen.

Schulpen ziet echter ook de positieve gevolgen van vrijwilligerswerk. ‘Als twee culturen samenkomen gebeuren er soms heel mooie dingen. De lokale bevolking kan zich ook zeer gesteund voelen door deze vrijwilligers, en men kan van elkaar leren’, zegt Schulpen. Maar volgens hem mogen vrijwilligers niet in de waan leven dat ze in die paar weken iets fundamenteel kunnen veranderen aan de situatie.

WESTERSE CONNOTATIE

Lotte T. (23) werd tijdens haar vrijwilligerswerk in Kenia dan ook aangeraden om op te passen met het posten van video’s of foto’s op sociale media. Ze was vrijwilliger in een weeshuis in Kenia bij een private organisatie, opgestart door een Vlaams koppel. ‘Ik werd erop gewezen dat ik filmpjes van dansende kinderen niet mocht plaatsen op mijn sociale media. De reden daarvoor was dat mensen in België een seksuele connotatie hebben bij sommige van hun dansbewegingen. Ook moesten we proberen om clichés of stereotyperingen over de plaatselijke bevolking in onze berichten te vermijden’, zegt Lotte.

HORIZON VERBREDEN

Niet alle vrijwilligers’ motieven zijn altruïstisch. Sommige vrijwilligers doen vrijwilligerswerk enkel om zichzelf te ontwikkelen. Indra S. (23), die 4 jaar geleden naar Zuid-Afrika ging om er in een opvangtehuis te werken als juf, is daar één van. ‘Ik had een moeilijke tijd achter de rug en vrijwilligerswerk was de ideale manier op dat moment om mezelf te heruitvinden. Ik weet dat ik eigenlijk moet zeggen dat ik vrijwilligerswerk enkel doe voor de mensen die ik ermee kan helpen en dat het niet om mezelf zou mogen gaan, maar dat is voor mij onzin. Of de kinderen er iets aan zullen hebben op de lange baan? We zijn nu 4 jaar later en ik denk dat de kinderen die ik hielp me niet eens meer zouden herkennen’. Volgens Indra is vrijwilligerswerk altijd tijdelijk. Ze denkt dat als de kinderen en zijzelf een leuke tijd hebben beleefd, het niemand kwaad doet. Maar dat klopt toch niet volledig volgens Schulpen.

‘Als je al bewust bent van het feit dat je als vrijwilliger in twee weken tijd geen levens kunt veranderen, ben je al goed op weg. Beweren dat je er niemand kwaad mee doet is echter zeer naïef. Kinderen die voor jouw plezier naar weeshuizen worden gebracht, lopen veel meer kans om later in het criminele milieu of in de prostitutie terecht te komen. En ja, voor jouw plezier, want de kinderen hebben vaak nog gewoon ouders’, brengt Schulpen ertegenin.

HOE DAN WEL?

Studente interieurvormgeving Sam Vandermaesen (21) startte in 2019 een kleinschalig initiatief. Ze ontwikkelde ‘Ekkibo’ in functie van haar bachelorstage. Ze bewoog in Oeganda de bevolking de hoofdstad Kampala om iets te doen met het afval dat hun straten vulde. ‘Omdat er geen stages voor interieurvormgeving bestonden in Afrika, heb ik zelf een project ontwikkeld. Met Ekkibo leerde ik een groep van 30 vrouwen hoe ze met deze afvalmaterialen, die voor het rapen lagen, objecten konden maken. Uiteindelijk bleek dat zij mijn ideeën veel beter konden uitvoeren dan ikzelf. We maakten er samen handtassen en manden uit afval. Die verkochten zeer vlot en 95% van de opbrengst ging naar de vrouwen die ze gemaakt hadden. De overige 5% gebruikte ik om bijvoorbeeld vervoerkosten te dekken wanneer ik de objecten moest verspreiden hier in België’, zegt Sam Vandermaesen.

Volgens Schulpen zijn er ook veel andere manieren om goed te doen. ‘Ook in je eigen omgeving zijn er mensen die hulp nodig hebben. Als je dan toch nog graag vrijwillig bent op andere bodem, probeer dan samen te werken met particuliere kleinschalige ontwikkelingsorganisaties’, somt Schulpen op.



All new articles